Badania przedkliniczne i kliniczne: różnice

Badania przedkliniczne służą do oceny potencjalnego leku, zanim trafi on do ludzi; badania kliniczne polegają na badaniu go na ludziach zgodnie z zatwierdzonym protokołem. Różnica między badaniami przedklinicznymi a klinicznymi polega zatem nie tylko na warunkach przeprowadzania badań, ale przede wszystkim na celu, systemie badawczym, punktach końcowych oraz progach regulacyjnych. Bez odpowiedniego pakietu danych przedklinicznych nie ma mowy o pierwszym badaniu na ludziach. Aby zorientować się w temacie – od podstawowego pytania „Czym są badania peptides?” aż po pierwsze badanie z udziałem ludzi – pomocne są trzy pytania: Co jest badane, na kim jest badane i jakie dowody są potrzebne do kolejnego etapu rozwoju?

Cel, układ badawczy, punkty końcowe: kluczowe kryteria rozróżnienia

Aby lepiej zrozumieć metody laboratoryjne, warto zapoznać się z przeglądem modeli in vitro i in vivo.

Od potencjalnego leku do badań na ludziach

1. Odkrywanie i optymalizacja: Najpierw identyfikuje się potencjalne związki i optymalizuje je pod kątem stabilności, wiązania z cząsteczką docelową oraz podstawowych właściwości.

2. Badania przedkliniczne: Następnie gromadzone są dane przedkliniczne dotyczące działania, farmakokinetyki i bezpieczeństwa, zgodnie z klasyfikacją zawartą w Słowniku terminów badawczych peptides. Na tym etapie wiele potencjalnych leków odpada, nawet jeśli wstępne wyniki badań laboratoryjnych wydają się obiecujące.

3. Przygotowanie pierwszego badania z udziałem ludzi: Wyniki badań przedklinicznych mają wpływ na ustalenie dawki początkowej, monitorowanie bezpieczeństwa oraz decyzję o rozpoczęciu lub odwołaniu pierwszych badań z udziałem ludzi.

4. Fazy kliniczne od I do III: Następnie badania na ludziach są prowadzone etapowo, najpierw z naciskiem na tolerancję, a później na skuteczność i porównywalność. Wiele programów kończy się niepowodzeniem również na tych etapach.

5. Zatwierdzenie: O zatwierdzenie można się ubiegać dopiero wtedy, gdy korzyści, ryzyko i jakość zostaną odpowiednio udokumentowane.

6. Faza IV i nadzór nad bezpieczeństwem farmakologicznym: Po wprowadzeniu leku na rynek nadal monitoruje się jego długoterminowe bezpieczeństwo, rzadkie zagrożenia oraz dane z praktyki klinicznej.

Co jest oceniane w fazie przedklinicznej

Badanie przedkliniczne stanowi część nieklinicznego etapu rozwoju potencjalnego leku. Ma ono na celu ocenę wskaźników skuteczności, właściwości farmakologicznych oraz zależności dawka–odpowiedź w odpowiednich systemach laboratoryjnych i modelowych. Obejmują one na przykład testy wiązania oraz testy funkcjonalne. Zazwyczaj uwzględnia się również farmakokinetykę oraz parametry ADME — wchłanianie, dystrybucję, metabolizm i wydalanie. W zależności od produktu i zastosowania istotne stają się również badania bezpieczeństwa dotyczące peptides, takie jak toksykologia, genotoksyczność czy toksyczność reprodukcyjna. Co ważne, faza przedkliniczna nie polega na przeprowadzeniu pojedynczego badania, lecz stanowi zbiór danych. Jej celem nie jest stwierdzenie skuteczności klinicznej, lecz bardziej rzetelna ocena korzyści, ryzyka i otwartych kwestii przed rozpoczęciem badań na ludziach.

Jakie warunki wstępne należy spełnić przed przeprowadzeniem pierwszego badania na ludziach

Przed rozpoczęciem pierwszego badania z udziałem ludzi dokonuje się wspólnej oceny wyników badań przedklinicznych, przewidywanej ekspozycji, marginesów bezpieczeństwa oraz planowanej dawki początkowej. Same pozytywne wyniki badań laboratoryjnych nie są wystarczające. Ponadto jakość badanego produktu, stan procesu produkcji i dokumentacji oraz ogólna ocena stosunku korzyści do ryzyka muszą być solidne. Badanie na ludziach wymaga również jasnego protokołu, zezwoleń regulacyjnych oraz pozytywnej opinii komisji etycznej. Częścią tego procesu jest również monitorowanie bezpieczeństwa, z góry określone zasady przerwania badania oraz jasny podział obowiązków. Właśnie w tym miejscu następuje zmiana regulacyjna: dowody niekliniczne przekształcają się w kontrolowany projekt badawczy z udziałem ludzi, który musi być zaplanowany, monitorowany i udokumentowany zgodnie z ustalonymi standardami.

Jak przebiegają badania kliniczne

Badania kliniczne zazwyczaj przebiegają zgodnie z logiką fazową, choć nie każde badanie ma ten sam schemat. Grupa porównawcza, ślepa próba i populacja badana są zawsze ustalane w oparciu o pytanie badawcze i ramy etyczne.

W miarę postępów prac rozwojowych liczba uczestników oraz stopień zbliżenia do rzeczywistych warunków opieki zazwyczaj wzrastają, a nacisk przenosi się z limitów bezpieczeństwa na korzyści kliniczne i długoterminowe bezpieczeństwo.

RCT: gdy porównanie jest randomizowane i kontrolowane

W randomizowanym badaniu kontrolowanym (RCT) uczestnicy są losowo przydzielani do grup. Ma to na celu jak najbardziej równomierny rozkład znanych i nieznanych czynników wpływających na wyniki oraz ograniczenie błędu systematycznego. W zależności od stawianego pytania grupa kontrolna otrzymuje placebo, standardową terapię lub aktywny środek porównawczy; zastosowanie ślepej próby może ograniczyć dodatkowe źródła błędu systematycznego. Badania RCT mają szczególne znaczenie w potwierdzających badaniach klinicznych. Nie każde zagadnienie kliniczne wymaga jednak klasycznego projektu RCT. Wartość dowodowa zawsze zależy również od punktów końcowych, kryteriów włączenia i wyłączenia oraz rygorystycznego przeprowadzenia badania.

Jak osadzamy ten temat w kontekście badań nad peptydami

Działamy w ramach serwisu 24Peptides w kontekście badań naukowych i dostarczamy materiały badawcze peptides oraz wiedzę podstawową do prac przedklinicznych, a nie produkty przeznaczone do stosowania u ludzi. Szczególnie w badaniach przedklinicznych kluczowe znaczenie mają identyfikacja, czystość i kontrola zanieczyszczeń, ponieważ w przeciwnym razie sam materiał wyjściowy może zafałszować interpretację wyników. Dlatego każda partia jest przez nas niezależnie badana pod kątem czystości, tożsamości, endotoksyn, obciążenia mikrobiologicznego i metali ciężkich, a dla każdej partii publikujemy certyfikat analizy (COA). W zależności od partii w raportach analitycznych dokumentowane są również metody takie jak HPLC lub LC–MS. Dodatkowe informacje dotyczące przechowywania, rekonstytucji, okresu półtrwania oraz projektu badania pomagają w bardziej rygorystycznym ujęciu badań nad peptydami.

Najczęściej zadawane pytania dotyczące badań klinicznych

Poniższe pytania nie dotyczą już zasadniczej różnicy między badaniami przedklinicznymi a klinicznymi, lecz raczej udziału w badaniach z udziałem ludzi. Rozróżnienie to jest istotne: wynagrodzenie lub zwrot kosztów dotyczy wyłącznie badań z udziałem ludzi. W fazie przedklinicznej nie ma udziału ludzi, a badania prowadzone są w laboratorium i na modelach.

Ile zarabia się w ramach badania klinicznego?

W badaniach klinicznych zazwyczaj nie jest to wynagrodzenie, lecz rekompensata za poniesione koszty. Ma ona na celu zrekompensowanie poświęconego czasu, kosztów podróży, niedogodności oraz obciążenia związanego z zabiegami. Jej wysokość zależy od czasu trwania badania, liczby wizyt, rodzaju zabiegów, ewentualnych pobytów szpitalnych oraz związanego z nimi ryzyka. Zdrowi ochotnicy uczestniczący we wczesnych fazach badań oraz pacjenci biorący udział w badaniach terapeutycznych często otrzymują różne rodzaje lub poziomy rekompensaty. Zawsze obowiązujące są postanowienia zawarte w dokumentacji badawczej oraz obowiązujące wymogi etyczne i prawne.

Czy za udział w badaniach klinicznych przysługuje wynagrodzenie?

Często tak, ale nie w każdym badaniu i nie zawsze w tej samej formie. Możliwe opcje obejmują zwrot kosztów podróży, posiłków, opłat parkingowych lub ryczałtowe wynagrodzenie za poświęcony czas. Istotne jest to, że wynagrodzenie nie może w nieuzasadniony sposób wpływać na dobrowolną zgodę. Dlatego też kwestia wynagrodzenia w badaniach klinicznych jest zazwyczaj rozpatrywana w ramach protokołu badania i oceny etycznej. Informacja o tym, czy wynagrodzenie jest w ogóle wypłacane oraz w jaki sposób jest ono ustalane, jest zazwyczaj zawarta w informacjach dotyczących badania oraz w dokumentach zgody dla uczestników.